Ubuntu

“Θα γίνουμε Ουγκάντα σε λίγο”. “Όχι ρε φίλε! Ούτε στη Ζιμπάμπουε δεν γίνονται αυτά”. Αν δεν τα έχουμε πει τα έχουμε ακούσει. Τι έχουν όμως αυτές οι χώρες και μας κάνουν να τις χρησιμοποιούμε σαν παραδείγματα έσχατου εξευτελισμού; Τι είναι αυτό που μας κάνει να αισθανόμαστε ότι υπερτερούμε τόσο πολύ αυτών;

Μήπως είναι η οικονομική μας κατάσταση; Τα καλύτερα μας ρούχα; Τα μεγαλύτερα μας σπίτια; Οι δημοκρατικές μας κυβερνησεις; Ο πολιτισμός και η κουλτούρα μας; Πολλά απ’ αυτά είναι σαφώς καλύτερα. Μας δικαιοδοτούν όμως να κοιτάμε αυτούς τους λαούς αφ’ υψηλού; Στο αποχαιρετιστήριο του γράμμα ο νομπελίστας Gabriel Garcia Marquez γράφει: «Έμαθα πως ο άνθρωπος δικαιούται να κοιτά τον άλλον από ψηλά μόνο όταν πρέπει να τον βοηθήσει να σηκωθεί».

Ένας ανθρωπολόγος πρότεινε το ακόλουθο παιχνίδι σε μια ομάδα παιδιών της φυλής Xhosa στην Αφρική: Τοποθέτησε ένα καλάθι γεμάτο με φρέσκα φρούτα κάτω από ένα δέντρο. Στη συνέχεια τους είπε ότι όποιος φτάσει πρώτος το καλάθι σε έναν αγώνα δρόμου, θα είναι ο νικητής και θα κερδίσει όλα τα φρούτα. Καθώς έδωσε το σήμα για να ξεκινήσει ο αγώνας, ολόκληρη η ομάδα ένωσε τα χέρια και έτρεξε ενωμένη και στη συνέχεια κάθισε και απόλαυσε το έπαθλο από κοινού. Όταν τους ρώτησε γιατί είχαν κάνει αυτό το πράγμα, αφού τους είχε προσφερθεί η δυνατότητα να είναι ένας μόνο ο τελικός νικητής, τα παιδιά απάντησαν: “Ubuntu” – πώς θα μπορούσε ένας από εμάς να είναι ευτυχισμένος, ενώ οι υπόλοιποι θα είναι δυστυχισμένοι;

Ubuntu, είναι μια Αφρικάνικη λέξη (στη Botswana: “botho”, στο Malawi: “umunthu”, στην Uganda: “obuntu”, στη Zimbabwe: “unhu”) που σημαίνει: “Είμαι αυτό που είμαι λόγω αυτού που όλοι είμαστε”. Στο ubuntu κάθε άτομο είναι ανοικτό και επιβεβαιωτικό με τους άλλους, και δεν αισθάνεται να απειλείται όταν οι άλλοι είναι καλύτεροι και ανώτεροι απ΄αυτόν. Χαρακτηρίζεται από υγιή αυτοεκτίμηση που προέρχεται από το γεγονός ότι γνωρίζει πως ανήκει σε ένα ευρύτερο σύνολο που θα μειωθεί μόνο όταν οι άλλοι μειώνονται ή εξευτελίζονται, μόνο όταν οι άλλοι βασανίζονται ή καταδυναστεύονται. Ο Nelson Mandela εξήγησε το Ubuntu ως εξής: «Είναι κάποιος που ταξιδεύοντας σε μια χώρα σταματάει σε κάποιο χωριό, και δεν χρειάζεται να ζητήσει φαγητό ή νερό. Από τη στιγμή που σταματάει εκεί, οι άλλοι τον πλησιάζουν και του δίνουν φαγητό και νερό. Αυτή είναι μια εικόνα ubuntu αλλά δεν είναι η μόνη. Ubuntu δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι πρέπει να σταματήσουν να αναπτύσσονατι και να γίνονται πλουσιότεροι. Η σωστή ερώτηση είναι αν το κάνεις αυτό με σκοπό να βελτιώσεις την κοινότητα σου».

Το ubuntu στην υπηρεσία του αθλητισμού Τον Ιούνιο του 2010, στην άλλη όχθη του Ατλαντικού διεξάγονται οι τελικοί του ΝΒΑ. Στους τελικούς αναμετρώνται το μεγάλο φαβορί L. A.Lakers και η έκπληξη της σεζόν Boston Celtics. Ήταν η δεύτερη μόλις χρονιά μετά από το 1990 που οι Celtics έφταναν στον τελικό, ενώ για το φαβορί Lakers ήταν η 8η και ήδη μετρούσαν 4 κατακτήσεις. Πριν φτάσουν να παίξουν στον τελικό, οι Celtics πέτυχαν δύο μεγαλειώδεις αποκλεισμούς έναντι των Cavaliers και των Magic. O προπονητης τους, Doc Rivers, είχε ως »σημαία» την φιλοσοφία Ubuntu. Τα γραπτά των εμπνευστών του Ubuntu, Desmont Tutu και Nelson Mandela μετέδωσαν στον Rivers τη φιλοσοφία ότι ηγέτης είναι αυτός που προσπαθεί για το καλύτερο αποτέλεσμα με τη βοήθεια των άλλων. Με το Ubuntu κατάφερε να μεταμορφώσει βετεράνους σταρ του ΝΒΑ (Ray Allen, Kevin Garnet, Paul Pierce) σε παίχτες που βάζουν το “εγώ” τους κάτω από την ομάδα και δημιούργησε ένα σύνολο από παίχτες που δουλεύουν ομαδικά, πασάρουν καλά και δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους στην άμυνα!

Κι αν όλα αυτά μας φαίνονται πολύ… Αφρικανικα, ας διαβάσουμε το ποίημα του Άγγλου ποιητή John Donne: Κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνος του ένα Νησί ακέραιο και ξεχωριστό· κάθε άνθρωπος είναι ένα κομμάτι της Ηπείρου, ένα κομμάτι της ενδοχώρας αν η θάλασσα πάρει μαζί της ένα σβόλο χώμα, η Ευρώπη λιγοστεύει, σαν να ήταν ένα Ακρωτήρι ή σαν να ήταν ένας Πύργος, φίλων σου ή δικός σου· ο θάνατος του κάθε ανθρώπου με λιγοστεύει, γιατί ανήκω στην Ανθρωπότητα. Γι” αυτό, μη στέλνεις ποτέ να ρωτήσεις για ποιον χτυπά η καμπάνα· για σένα χτυπά.

Τόλης Κωνσταντινίδης