Τμήμα από έκθεση μαθήτριας Λυκείου

Τι είναι φιλία;
Η λέξη παράγεται από το ρήμα φιλώ (=αγαπώ). Είναι η αμοιβαία αγάπη που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα. Η πραγματική φιλία είναι μόνιμη, δεν αλλοιώνεται και δε χάνεται με το χρόνο. Η φιλία ολοκληρώνει τον άνθρωπο ηθικά και πνευματικά.

Τι είναι φιλία; «Εύνοια», φυσικά, λέγει ο Αριστοτέλης, να έχεις δηλαδή καλές διαθέσεις απέναντι σ’ έναν άνθρωπο, να αισθάνεσαι στοργή γι’ αυτόν, να επιζητείς τη συντροφιά του και να θέλεις την ευτυχία του. Αλλά «εύνοια εν αντιπεπονθόσιν»: να είσαι εύνους προς κάποιον κι αυτός εύνους προς εσένα, να υπάρχει ανταπόκριση, αμοιβαιότητα στα αισθήματά σας, να τον αγαπάς και να τον τιμάς, κι εκείνος επίσης να σε αγαπά και να σε τιμά. Γι’ αυτό όσο τρυφερές κι αν είναι οι σχέσεις μας με τα άψυχα πράγματα, ένα λουλούδι, ένα κομψοτέχνημα, μια γωνιά του σπιτιού μας, αυτό που αισθανόμαστε δεν είναι φιλία. Εκείνο δε μας αγαπά, εμείς μόνο το αγαπούμε. (Ε. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία)

Χαρακτηριστικά της φιλίας
Αξιολογούμε τον άλλο ως ανθρώπινη αξία. Δεν μας ενδιαφέρει να αντλήσουμε απ’ αυτόν δύναμη, αίγλη, υλικές απολαβές. Η φίλια λοιπόν δεν έχει ωφελιμιστικά, ιδιοτελή κίνητρα. Εκτιμούμε το ήθος, το χαρακτήρα, το πνεύμα του άλλου. Είμαστε έτοιμοι να προσφέρουμε. Η φιλία είναι αρωγή, συμπαράσταση, ενίσχυση, αλληλεγγύη. Στη φιλία δεν προτάσσεται το «εγώ», τα ατομικά συμφέροντα, οι προσωπικές επιδιώξεις. Ο αληθινός φίλος είναι έτοιμος να δώσει, να διαθέσει χρόνο και κόπο, όποτε χρειαστεί. Η φιλία είναι ειλικρινής συμμετοχή στις χαρές και τις λύπες του άλλου. Ο φίλος επαινεί αλλά και συμβουλεύει ή αποτρέπει από επικίνδυνες ή άστοχες ενέργειες. Ο φίλος αναγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες του άλλου. Αποδέχεται τον άλλο όπως είναι και δεν προσπαθεί να τον αλλάξει.

Υπάρχει σήμερα αληθινή φιλία;
Ο σύγχρονος πολιτισμός διευκόλυνε τη ζωή του ανθρώπου, κατάργησε τις αποστάσεις κάνοντας τη γη «οικουμενικό, πλανητικό χωριό». Με την βελτίωση των επικοινωνιακών μέσων (ΤΗΛΈΦΩΝΟ, φαξ, ίντερνετ) είναι ευκολότερη η πρόσβαση, η γεφύρωση, η επαφή ατόμων και λαών. Ο αυτοματισμός διευκόλυνε τη ζωή του ανθρώπου, που με τη βοήθεια της μηχανής μπορεί να εκτελεί την εργασία του με λιγότερο μόχθο και σε λιγότερο χρόνο. Άρα, έχουν τη δυνατότητα οι άνθρωποι σήμερα ν” αναπτύσσουν και να καλλιεργούν φιλικούς δεσμούς, να γνωρίζονται σε βάθος, να διευρύνουν τις γνωριμίες τους, να καλλιεργούν την έμφυτη κοινωνικότητά τους.

Αλλά…

Είμαστε ένας άφιλος κόσμος. Η φιλία είναι απλή αλληλογνωριμία, κυβερνημένη από συμφέροντα. Τα συμφέροντα ενώνουν ή χωρίζουν τους ανθρώπους πολύ περισσότερο από κάθε άλλη φορά.

Οι σχέσεις των ανθρώπων έγιναν ιδιοτελείς και ρυθμίζονται με βάση το προσωπικό συμφέρον. Η αναγωγή του χρήματος σε αξία υποβάθμισε την ανθρώπινη προσωπικότητα κι άλλαξε τα κριτήρια αξιολόγησης των ανθρώπων. Η θεοποίηση της ύλης έκανε τον άνθρωπο, εκτός από συμφεροντολόγο, αδιάφορο και δίχως ευαισθησίες. Αποπροσωποποιήθηκε ο πλησίων κι οι σχέσεις έγιναν ιδιοτελείς. Τα συμφέροντα χωρίζουν τους ανθρώπους και καλλιεργούνται ανάμεσά τους η δυσπιστία, η καχυποψία, η ζήλια, ο φθόνος, οι ανταγωνισμοί. Οι γνωριμίες των ανθρώπων έχουν ημερομηνία λήξης, υποκινούνται απ” το προσωπικό όφελος, χαρακτηρίζονται από υποκρισία. Το κυνήγι του χρήματος έκανε τον άνθρωπο φορέα πολλών κοινωνικών ρόλων, η εντατικοποίηση της εργασίας δεν του αφήνει περιθώρια για ν” ασχοληθεί με το διπλανό του. (Γκέκα Βάγια – Φιλόλογος)

Τα αποτελέσματα από την έλλειψη φιλίας
Το σύγχρονο άνθρωπο χαρακτηρίζει η μοναξιά και η εσωστρέφεια. Δεν εξωτερικεύει τα συναισθήματά του, δε μοιράζεται τα προβλήματά του, δεν εμπιστεύεται το συνάνθρωπό του. Δεν είναι πάντα εύκολο να επιλύσει μόνος του τα προβλήματα που τον απασχολούν. Φτάνει σε αδιέξοδο. Αντιμετωπίζει συχνά ψυχολογικά προβλήματα. Γίνεται επιθετικός. Η κακή χρήση των τεχνολογικών επιτευγμάτων υποβάθμισε τις σχέσεις των ανθρώπων, οι οποίοι αντί να επικοινωνούν απομονώνονται μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή ή τηλεόρασης και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στη σιωπή. Ο Ι. Μ.Παναγιωτόπουλος είχε γράψει: «ο πολιτισμός μας είναι ο πολιτισμός του ματιού, του αυτιού, αλλά όχι της ανθρώπινης φωνής. Σε λίγο θα “χουμε ξεμάθει και να μιλάμε». Το ίντερνετ, το φαξ, τα γουόκμαν αποκατέστησαν την επικοινωνία με το φίλο, έγιναν ο «φίλος», σ” έναν κόσμο άφιλο, ψυχρό που απουσιάζει ο λόγος, το συναίσθημα, η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή. Η αυτάρκεια που προσέφερε η τεχνολογία υποβάθμισε την αξία του συνανθρώπου μας.

Η σημερινή εποχή, «τοπίο κατακλυσμού» κατά τον Τερζάκη, ισοπέδωσε όλες τις ανθρώπινες αξίες. Το άτομο δεν έχει καθορισμένες πια αξίες, λείπει το εσωτερικό κίνητρο που θα οδηγούσε στη σύναψη σχέσεων, λείπει «η λαχτάρα για τον άνθρωπο», κατά τον Καμύ, «που χωρίς αυτήν ο κόσμος είναι μια απέραντη μοναξιά». Οι άνθρωποι ύψωσαν τείχη ανάμεσά τους, δε νιώθουν την ανάγκη να δημιουργήσουν γέφυρες.

Έχουμε φίλους στη ζωή μας; Έχουμε φίλους στη δουλειά μας; Στη σχολή μας; Στην πολυκατοικία μας; Στη γειτονιά μας; Στο πρωτάθλημά μας; Δε χρειάζεται να έχουμε τα ίδια ενδιαφέροντα ή να συμφωνούμε σε όλα μαζί τους. Ούτε απαιτείται να περνάμε τέλεια μαζί τους. Αυτά τα ζούμε με τους κολλητούς μας. Όμως η αγάπη και το ενδιαφέρον, η συμπαράσταση και η αλληλεγγύη, η αναγνώριση και η αποδοχή είναι χαρακτηριστικά, που αξίζει και κυρίως χρειάζεται κάθε άνθρωπος. Με πόσους μιλάμε τις Παρασκευές; Μήπως απλά λέμε ότι είμαστε αδέλφια και φίλοι, αλλά συμπεριφερόμαστε ως άγνωστοι; Ο Ιησούς Χριστός μάς δίδαξε να αγαπάμε και τους εχθρούς μας. Ωστόσο, δε νιώθετε πως υπολειπόμαστε φίλων; Νιώθετε ένα κενό στις σχέσεις μας; Συναισθάνεστε πως ο χρόνος μας είναι μόνο δικός μας λες και είναι κτήμα μας; ΄΄Είναι ένας φίλος του οποίου δεν ξέρω το όνομα και τον ξέρω πολύν καιρό για να τον ρωτήσω. ΄΄ καυτηριάζει εύστοχα ένας θεατρικός συγγραφέας. Ας αγκαλιάσουμε λοιπόν με αγάπη τους γύρω μας. Πώς; Προσφέροντας ένα μεγάλο κομμάτι του χρόνου, που ο Θεός μάς χαρίζει. Πού; Στους ανθρώπους που μας περιβάλλουν. Πότε; Στην καθημερινότητά μας, στη ρουτίνα μας, στις εύκολες και τις δύσκολες καταστάσεις, τις Παρασκευές πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τους αγώνες.

Κώστας Πιπιλιός